هزینه عبارتست از کاهش در حقوق صاحبان سرمایه بجز مواردی که به ستانده صاحبان سرمایه مربوط میشود.
مفاهیم نظری گزارشگری مالی
به بیان ساده، هر رویدادی که باعث کاهش حقوق صاحبان سرمایه شود، لزوماً هزینه (Expense / هزینه) نیست. اگر این کاهش به دلیل برداشت مالکان، تقسیم سود، یا هر نوع انتقال منابع به صاحبان سرمایه باشد، آن را هزینه تلقی نمیکنیم. بنابراین برای تشخیص هزینه، باید منشأ کاهش در حقوق صاحبان سرمایه بهدقت بررسی شود.
این تعریف بر مبنای مفاهیم نظری گزارشگری مالی ارائه میشود. بر اساس این چارچوب، هزینه زمانی شناسایی میشود که منافع اقتصادی واحد تجاری کاهش یابد و این کاهش، ناشی از فعالیتهای عادی، عملیات واحد تجاری یا سایر رویدادهای اقتصادی باشد؛ نه ناشی از توزیع منابع بین مالکان.
نمونههایی از هزینه
نمونههای متداول هزینه عبارتند از:
بهای تمامشده کالای فروش رفته
هزینه حقوق و دستمزد
هزینه اجاره
هزینه آب، برق، گاز و تلفن
هزینه استهلاک
هزینه حمل
هزینه تبلیغات
هزینه کارمزد خدمات بانکی
هزینه بهره تسهیلات بانکی
هزینه کاهش ارزش داراییها
زیان ناشی از تسعیر ارز
کسری انبار
هر یک از موارد فوق، در صورتی که باعث کاهش منافع اقتصادی واحد تجاری شود و به برداشت یا توزیع بین مالکان ارتباطی نداشته باشد، میتواند به عنوان هزینه شناسایی شود.
برای مثال، زمانی که شرکت بابت حقوق کارکنان مبلغی پرداخت میکند، داراییهای شرکت کاهش مییابد یا بدهیهای آن افزایش پیدا میکند. این رویداد در نهایت باعث کاهش سود خالص و کاهش حقوق صاحبان سرمایه میشود. بنابراین، حقوق و دستمزد یک هزینه محسوب میشود.
منظور از برداشت یا توزیع بین صاحبان سرمایه چیست؟
منظور از برداشت صاحبان سرمایه (برداشت مالکان) یا توزیع بین صاحبان سرمایه (توزیع به مالکان) هر نوع کاهشی در منابع واحد تجاری است که مستقیماً به نفع مالکان انجام میشود، نه در نتیجه فعالیت اقتصادی واحد تجاری.
این موارد میتواند شامل نمونههای زیر باشد:
برداشت نقدی توسط مالک در واحدهای انفرادی
توزیع سود بین سهامداران
بازخرید بخشی از سهام
انتقال دارایی شرکت به مالکان
در چنین مواردی، هرچند حقوق صاحبان سرمایه کاهش پیدا میکند، اما این کاهش هزینه نیست؛ زیرا منشأ آن عملیات واحد تجاری یا وقوع یک رویداد هزینهزا نیست، بلکه ناشی از رابطه شرکت با مالکان است.
بنابراین، برای تشخیص اینکه یک کاهش در حقوق صاحبان سرمایه، هزینه است یا خیر، باید این سؤال مطرح شود:
آیا این کاهش ناشی از فعالیتها و رویدادهای اقتصادی واحد تجاری است، یا ناشی از برداشت و توزیع منابع بین مالکان؟
اگر منشأ کاهش، برداشت مالکان یا توزیع سود باشد، هزینه شناسایی نمیشود. اما اگر این کاهش از محل عملیات، فعالیتهای جاری، مصرف منابع یا سایر رویدادهای اقتصادی واحد تجاری ایجاد شده باشد، باید به عنوان هزینه شناسایی شود.
هزینه چگونه باعث کاهش حقوق صاحبان سرمایه میشود؟
هزینهها در صورت سود و زیان (Income Statement / صورت عملکرد مالی) گزارش میشوند. در این صورت مالی، درآمدها و هزینههای دوره با یکدیگر مقابله میشوند و در نهایت، سود خالص (Net Profit / سود خالص) یا زیان خالص (Net Loss / زیان خالص) به دست میآید.
هر افزایشی در هزینهها:
یا باعث کاهش سود خالص میشود،
یا باعث افزایش زیان خالص میشود.
در پایان دوره مالی، سود یا زیان خالص به حساب سود و زیان انباشته (Retained Earnings / سود انباشته) منتقل میشود. این حساب در بخش حقوق صاحبان سرمایه (Equity / حقوق صاحبان سرمایه) در صورت وضعیت مالی (ترازنامه) طبقهبندی میشود.
بنابراین، افزایش هزینهها در نهایت باعث کاهش سود انباشته یا افزایش زیان انباشته شده و از این طریق، حقوق صاحبان سرمایه کاهش مییابد.
یک مثال ساده
فرض کنید یک شرکت در طول سال مالی، مبلغ 80 میلیون تومان بابت حقوق و دستمزد پرداخت کرده است. این مبلغ یک هزینه محسوب میشود؛ زیرا در نتیجه فعالیت واحد تجاری و برای اداره عملیات شرکت ایجاد شده است. این هزینه در صورت سود و زیان گزارش میشود و سود خالص شرکت را کاهش میدهد. در پایان دوره، کاهش سود خالص به کاهش سود انباشته منجر میشود و در نتیجه، حقوق صاحبان سرمایه کاهش پیدا میکند.
اما اگر همین شرکت مبلغ 80 میلیون تومان از منابع خود را بین سهامداران توزیع کند، این مبلغ هرچند باعث کاهش حقوق صاحبان سرمایه میشود، ولی هزینه نیست؛ زیرا ناشی از عملیات شرکت نبوده و صرفاً یک توزیع به مالکان (توزیع بین صاحبان سرمایه) است.
تفاوت هزینه با برداشت مالکان
یکی از اشتباهات رایج در یادگیری مفاهیم مالی این است که هر کاهش در دارایی یا حقوق صاحبان سرمایه، هزینه تلقی شود. در حالی که چنین برداشتی صحیح نیست.
برای مثال:
پرداخت اجاره دفتر شرکت = هزینه
پرداخت حقوق کارکنان = هزینه
ثبت استهلاک تجهیزات = هزینه
برداشت نقدی مالک = هزینه نیست
تقسیم سود بین سهامداران = هزینه نیست
بنابراین، در شناسایی هزینه باید به ماهیت رویداد اقتصادی توجه شود، نه فقط به اینکه وجه نقد از شرکت خارج شده است یا نه.
جمعبندی
هزینه (Expense / هزینه) عبارت است از کاهش در حقوق صاحبان سرمایه، مشروط بر آنکه این کاهش ناشی از برداشت یا توزیع بین صاحبان سرمایه نباشد. به همین دلیل، همه کاهشهای حقوق صاحبان سرمایه را نمیتوان هزینه دانست. ملاک اصلی در تشخیص هزینه، منشأ کاهش است. اگر کاهش ایجادشده در نتیجه فعالیتهای اقتصادی، عملیات جاری، مصرف منابع یا وقوع رویدادهای هزینهزا باشد، هزینه شناسایی میشود. اما اگر کاهش ناشی از رابطه واحد تجاری با مالکان باشد، در زمره هزینه قرار نمیگیرد.