درآمد عبارست از افزایش در حقوق صاحبان سرمایه بجز مواردی که به آورده صاحبان سرمایه مربوط میشود.
مفاهیم نظری گزارشگری مالی
به بیان ساده، هر رویدادی که باعث بیشتر شدن حقوق صاحبان سرمایه شود، لزوماً درآمد نیست. اگر این افزایش به دلیل سرمایهگذاری یا تزریق منابع توسط مالکان واحد تجاری باشد، آن را درآمد محسوب نمیکنیم؛ بلکه آن را آورده صاحبان سرمایه یا افزایش سرمایه میدانیم. بنابراین، برای شناسایی درآمد باید منشأ افزایش در حقوق صاحبان سرمایه بهدرستی بررسی شود.
این تعریف ریشه در مفاهیم نظری گزارشگری مالی دارد. بر اساس این دیدگاه، درآمد زمانی شناسایی میشود که منافع اقتصادی واحد تجاری افزایش یابد و این افزایش، ناشی از فعالیتهای عادی یا سایر رویدادهای غیرمرتبط با آورده مالکان باشد.
نمونههایی از درآمد
نمونههای متداول از درآمد عبارتند از:
درآمد حاصل از فروش کالا
درآمد حاصل از ارائه خدمات
درآمد سود سپرده بانکی
درآمد تسعیر ارز
درآمد حاصل از فروش ضایعات
درآمد ناشی از اضافات انبار
هر یک از موارد فوق، در صورتی که منجر به افزایش منافع اقتصادی واحد تجاری شود و به آورده صاحبان سرمایه ارتباطی نداشته باشد، میتواند به عنوان درآمد شناسایی شود.
برای مثال، هنگامی که شرکت کالایی را به فروش میرساند، در مقابل آن وجه نقد یا حساب دریافتنی ایجاد میشود. این رویداد باعث افزایش داراییها و در نهایت افزایش حقوق صاحبان سرمایه میشود. یا در حالتی دیگر، اگر شرکت از محل سپردهگذاری بانکی سود دریافت کند، این سود نیز نوعی درآمد است؛ زیرا بدون آنکه مالکان سرمایه جدیدی وارد شرکت کرده باشند، منافع اقتصادی شرکت افزایش یافته است.
منظور از آورده صاحبان سرمایه چیست؟
منظور از آورده صاحبان سرمایه هر نوع افزایشی در منابع واحد تجاری است که مستقیماً از سوی مالکان تأمین میشود. این افزایش ممکن است به شکلهای مختلفی رخ دهد؛ مانند:
واریز وجه نقد توسط سهامداران
افزایش سرمایه از محل مطالبات حال شده
انتقال داریی توسط مالکان به واحد تجاری
در چنین مواردی، اگرچه حقوق صاحبان سرمایه افزایش مییابد، اما این افزایش درآمد نیست؛ زیرا منشأ آن عملکرد اقتصادی واحد تجاری نیست، بلکه ناشی از تأمین مالی توسط مالکان است. بنابراین، برای تشخیص اینکه یک افزایش در حقوق صاحبان سرمایه درآمد محسوب میشود یا خیر، باید این سؤال را مطرح کرد:
آیا این افزایش ناشی از فعالیتها و رویدادهای اقتصادی واحد تجاری است، یا ناشی از سرمایهگذاری مجدد مالکان؟
اگر منشأ افزایش، آورده مالکان باشد، درآمد شناسایی نمیشود. اما اگر این افزایش از محل عملیات، فعالیتهای فرعی، یا سایر رویدادهای اقتصادی واحد تجاری ایجاد شده باشد، میتواند به عنوان درآمد شناسایی شود.
درآمد چگونه باعث افزایش در حقوق صاحبان سرمایه میشود؟
درآمدها در صورت سود و زیان یا Income Statement (صورت عملکرد مالی) گزارش میشوند. در این صورت مالی، کلیه درآمدها و هزینههای دوره شناسایی و در نهایت، سود خالص یا زیان خالص محاسبه میشود.
چنانچه مبلغ درآمدها از هزینهها بیشتر باشد، واحد تجاری به سود خالص میرسد. سود خالص در پایان دوره مالی به حساب سود و زیان انباشته بسته میشود. حساب سود و زیان انباشته یک حساب دائمی است و در بخش حقوق صاحبان سرمایه در صورت وضعیت مالی (ترازنامه) طبقهبندی میشود.
در نتیجه، هر افزایشی در درآمد:
یا باعث افزایش سود خالص میشود،
یا باعث کاهش زیان خالص میشود،
و در هر دو حالت، اثر نهایی آن افزایش سود و زیان انباشته و در نهایت افزایش حقوق صاحبان سرمایه است.
مثال از درآمد
فرض کنید شرکتی در طول سال مالی، مبلغ 100 میلیون تومان از فروش خدمات خود درآمد کسب کرده است. همچنین در همین دوره، هیچ افزایش سرمایهای از طرف سهامداران انجام نشده است. این 100 میلیون تومان درآمد، در صورت سود و زیان گزارش میشود و در صورتی که از محل عملیات واقعی شرکت به دست آمده باشد، در نهایت سود خالص را افزایش میدهد. با انتقال سود خالص به سود انباشته، حقوق صاحبان سرمایه نیز افزایش مییابد. اما اگر در همان شرکت، سهامداران 100 میلیون تومان وجه نقد جدید به شرکت تزریق کنند، این مبلغ هرچند باعث افزایش حقوق صاحبان سرمایه میشود، ولی درآمد نیست؛ زیرا از محل فعالیت اقتصادی شرکت ایجاد نشده، بلکه آورده مالکان است.
جمعبندی
درآمد به هر نوع افزایش در حقوق صاحبان سرمایه گفته میشود، مشروط بر آنکه این افزایش ناشی از آورده صاحبان سرمایه نباشد. به همین دلیل، همه افزایشهای حقوق صاحبان سرمایه را نمیتوان درآمد تلقی کرد. ملاک اصلی در تشخیص درآمد، منشأ افزایش است. اگر افزایش ایجادشده حاصل عملکرد اقتصادی واحد تجاری باشد، درآمد شناسایی میشود؛ اما اگر ناشی از سرمایهگذاری مالکان باشد، در زمره درآمد قرار نمیگیرد.